Verduurzamen van o.a. vliegverkeer kost geen geld, maar levert geld op, schrijft UN Enviroment Programme (Afbeelding BTV-Rotterdam)
Er zijn dossiers waarop de VVD graag hamert: ondernemerschap, rendement, economische groei en verstandig investeren. Maar zodra het over de luchtvaart gaat, lijken die principes opmerkelijk snel plaats te maken voor een bijna dogmatische bescherming van de sector.
Vragen gezondheidsrisico's van vliegtuiguitstoot
Dat bleek opnieuw uit de reactie van minister Vincent Karremans op vragen over de gezondheidsrisico's van vliegtuiguitstoot. Volgens berichtgeving van SchipholWatch erkent de minister dat er risico's zijn voor omwonenden door emissies van vliegtuigen, maar weigert hij daar beleidsmatige conclusies aan te verbinden. Het resultaat is een merkwaardige vorm van bestuurlijke stilstand: de risico's worden niet langer ontkend, maar ook niet aangepakt.
Economische waarde onder druk
Die opstelling wordt traditioneel verdedigd met een bekend argument: de luchtvaart is cruciaal voor de economie. Krimp, strengere milieuregels of een rem op groei zouden banen kosten en de Nederlandse concurrentiepositie verzwakken. Dat verhaal klinkt vertrouwd, maar wordt steeds moeilijker vol te houden.
VN-Milieuprogramma UNEP
Precies in dezelfde week verscheen namelijk een nieuw rapport van het VN-Milieuprogramma UNEP met een opvallende conclusie. Klimaat- en luchtkwaliteitsmaatregelen zijn geen economische last, maar juist een investering met een uitzonderlijk hoog rendement. Volgens het rapport levert iedere geïnvesteerde dollar gemiddeld zo'n vijftien dollar aan maatschappelijke en economische opbrengst op. Bovendien overstijgen de baten de kosten binnen ongeveer tien jaar.
VVD blokkeert winstkansen
Voor de VVD, een politieke partij die zichzelf presenteert als de kampioen van economisch rendement, zou dit nieuws eigenlijk reden moeten zijn om vooraan te lopen. Sterker nog: het rapport concludeert dat de grootste belemmeringen vaak niet technisch of economisch zijn, maar institutioneel. Met andere woorden: niet de markt houdt verduurzaming tegen, maar de politiek.
Dat maakt de Nederlandse luchtvaartdiscussie des te opmerkelijker. Want juist rond luchthavens komen de kosten van vervuiling en overlast grotendeels terecht bij anderen dan de sector zelf. Omwonenden betalen via gezondheidsklachten, verminderde leefkwaliteit en waardedaling van woningen. De samenleving betaalt via klimaatkosten en publieke investeringen. Ondertussen worden economische voordelen steevast uitvergroot, terwijl de maatschappelijke rekening buiten beeld blijft.
De economische logica achter verduurzaming is bovendien bijzonder relevant voor de luchtvaart. Schonere technologieën, strengere emissienormen, minder vervuilende operaties en een eerlijkere beprijzing van milieuschade zijn geen anti-economische maatregelen. Ze verlagen gezondheidskosten, vergroten arbeidsproductiviteit en beperken toekomstige klimaatschade. Dat zijn precies de baten die UNEP heeft doorgerekend.
Oud dogma
Toch lijkt het kabinet vast te houden aan een twintigste-eeuws reflexmatig groeidenken, waarin ieder kritisch geluid over luchtvaart direct wordt geframed als een bedreiging voor de economie. Daarmee ontstaat een paradox. Een VVD-minister die zegt economische rationaliteit belangrijk te vinden, negeert juist een internationale economische analyse die laat zien dat klimaat- en luchtkwaliteitsbeleid forse winsten oplevert.
Geen feiten
Misschien is dat wel de kern van het probleem. De discussie gaat al lang niet meer over feiten. Niemand ontkent nog serieus dat uitstoot van vliegtuigen gevolgen heeft voor gezondheid en klimaat. De vraag is ook niet meer of verduurzaming geld kost. De nieuwste economische analyses laten zien dat het vooral geld oplevert. De echte vraag is waarom de luchtvaart nog steeds wordt behandeld als een uitzonderingssector waarvoor andere economische regels gelden dan voor de rest van de samenleving.
Want als zelfs een investering met een rendement van vijftien op één niet voldoende is om beleid te veranderen, dan beschermen we niet de economie. Dan beschermen we een industrie.