"Herstel de balans in het luchtvaartbeleid."
Een brede coalitie van maatschappelijke organisaties, bewonersgroepen, artsen, wetenschappers en luchtvaartprofessionals heeft een duidelijke boodschap aan informateur Rianne Letschert en de formerende partijen: het Nederlandse luchtvaartbeleid is uit balans, en een nieuw kabinet moet dat herstellen.
In een brandbrief roepen zij op tot een koerswijziging die gezondheid, klimaat en leefomgeving eindelijk centraal zet. De BTV-Rotterdam is één van de vele medeondertekenaars.
De brief wijst op een hardnekkig probleem: terwijl vrijwel alle sectoren hun uitstoot verminderen, blijven de emissies van de luchtvaart groeien. Inmiddels vertrekken en landen er dagelijks ruim 1.800 vliegtuigen in Nederland. Dat is niet alleen slecht voor het klimaat, maar ook voor de gezondheid van honderdduizenden omwonenden.
De luchtvaart profiteert bovendien van uitzonderingsposities die in geen enkele andere sector bestaan: geen accijns op kerosine, geen btw op tickets en geen bindende CO₂-doelen. Schiphol opereert zelfs zonder geldige natuurvergunning. De maatschappelijke kosten – van slaapverstoring tot klimaatimpact – worden afgewenteld op burgers, terwijl de baten vooral terechtkomen bij veelvliegers en overstappers.
Onhoudbare situatie
In 2024 oordeelde de rechtbank Den Haag dat de staat jarenlang onrechtmatig heeft gehandeld door omwonenden onvoldoende te beschermen tegen vliegtuiglawaai. De overheid moet de belangen van bewoners zwaarder laten wegen en zorgen voor duidelijke, afdwingbare normen. De briefschrijvers benadrukken dat dit oordeel niet langer genegeerd kan worden: de huidige situatie is juridisch én maatschappelijk onhoudbaar.
De luchtvaartsector en haar lobby blijven herhalen dat groei van Schiphol noodzakelijk zou zijn voor de economie. Maar de feiten vertellen iets anders. De sector draagt slechts 0,4 procent bij aan het bbp, en veel banen zijn tijdelijk of indirect. Overstappers – goed voor ruim een derde van de passagiers – leveren nauwelijks belastinginkomsten op, maar veroorzaken wel extra overlast.
Ook de verdeling van de lasten is scheef. Uit onderzoek blijkt dat een kleine groep veelvliegers verantwoordelijk is voor het grootste deel van de uitstoot, terwijl de samenleving opdraait voor de schade. Economen waarschuwen dat deze scheve prikkels leiden tot kunstmatig goedkoop vliegen en verkeerde beleidskeuzes.
Bereikbaarheid intact
Een belangrijk punt uit de brief is dat krimp van Schiphol niet betekent dat Nederland onbereikbaar wordt. Bureau SEO Economisch Onderzoek liet recent zien dat Schiphol bijna kan halveren als het overstapverkeer wordt afgebouwd. De bereikbaarheid blijft grotendeels intact, terwijl de winst voor gezondheid, klimaat en natuur enorm is. Bovendien ontstaat er ruimte voor broodnodige woningbouw.
Het idee dat Nederland afhankelijk zou zijn van overstappers is daarmee opnieuw ontkracht. De ondertekenaars doen vijf concrete voorstellen die volgens hen noodzakelijk én uitvoerbaar zijn:
Voer een bindend CO₂-plafond in
Net als andere sectoren moet ook de luchtvaart verplicht worden om haar uitstoot te verminderen. Een wettelijk CO₂-plafond maakt dat afdwingbaar.
Maak vliegbelasting eerlijker
Laat de vervuiler betalen: hogere tarieven voor businessclass en veelvliegers, en belasting voor overstappers. Dit levert bovendien miljarden op voor de schatkist.
Rianne Letschert ontvangt de informatieopdracht (foto: tweedekamer.nl)
Verbied nachtvluchten
Een verbod tussen 23.00 en 07.00 uur is volgens artsen en experts de meest effectieve manier om slaapverstoring en gezondheidsschade te verminderen.
Stop definitief met Lelystad Airport
Het project past niet binnen de klimaat-, stikstof- en gezondheidsdoelen en is volgens de organisaties een achterhaald plan.
Stel wettelijke normen vast voor gezondheid en leefomgeving
Normen voor geluid, stikstof, ultrafijnstof en andere emissies moeten meetbaar, handhaafbaar en gebaseerd op gezondheidswetenschap zijn.
De brief wordt ondersteund door een indrukwekkende lijst organisaties: van Greenpeace, Milieudefensie, SchipholWatch en Natuurmonumenten tot bewonersgroepen, artsenorganisaties en jongerenbewegingen. Ook prominente wetenschappers, economen en zelfs luchtvaartprofessionals sluiten zich aan. Dat laat zien hoe breed de zorgen zijn over het huidige beleid.
De kern van de boodschap is helder: de luchtvaart mag niet langer een uitzonderingspositie hebben. De maatschappelijke kosten zijn te groot en de voordelen te klein om het huidige beleid te blijven verdedigen. De ondertekenaars vragen het nieuwe kabinet om verantwoordelijkheid te nemen en te kiezen voor beleid dat het algemeen belang dient.
De samenleving staat op een kruispunt. De vraag is niet óf de luchtvaart moet verduurzamen en krimpen, maar hoe snel en eerlijk dat gebeurt. De brandbrief laat zien dat de roep om verandering luider wordt – en dat de politiek niet langer kan wegkijken.
Bron: SchipholWatch 13 januari 2026